پشتیبانی 09154491007
نظرسنجی

معرفی خوزستان بخش اول

معرفی خوزستان بخش اول

خوزستان آشنایی با شهر خرمشهر

خرمشهر در روز سوم خرداد ۱۳۶۱ خورشیدی پس از ۵۷۸ روز اشغال به‌عنوان مهم‌ترین هدف عملیات بیت‌المقدس در دوره جنگ ایران و عراق توسط ارتش جمهوری اسلامی ایران (به فرماندهی علی صیاد شیرازی) و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آزاد شد. باز پس‌گیری خرمشهر در پی مرحله چهارم عملیات الی بیت‌المقدس (۱ تا ۴ خرداد ۱۳۶۱) روی داد.

مشخصات جغرافیایی

  • موقعیت: منتهی اليه جنوب غربی كشور ايران و در استان خوزستان حاشيه خليج فارس بين دو رودخانه كارون و اروند رود (۳۰ درجه شمالی و ۴۸ درجه شرقی)
  • مساحت (کلیومترمربع): ۶۷/۵؛ حریم قانونی : ۳۲/۷؛ محدوده قانونی : ۲۲/۸
  • فاصله تا پايتخت : ۱۱۰۰ كيلومتر
  • فاصله تا مركز استان (اهواز) : ۱۲۵ كيلومتر

قدمت تاریخی شهر خرمشهر به ۲۱۷۳ سال پیش یعنی سال ۱۶۳ قبل از میلاد مسیح برمی‌گردد.

عیلامیان در محلی که کارون به خلیج فارس می‌ریخت، شهری به نام ناژیتو بنا کرده بودند که دروازه کارون را پاسداری کند. پس از آن هخامنشیان در محل نصب کارون، آبادی دیگری به نام آگنیس بنا کردند. پس از ناژیتو و آگنیس نوبت پاسداری این شهر مهم بود که با گذشت زمان تا محل خرمشهر کنونی پیش آمده بود و به شهر بیان و محرزه رسید.

در هر حال، روزگار شهرهای ناژیتو، اگنیس، بیان و محرزی یکی پس از دیگری به سر رسید و چنان که گفته شد، سرزمین بارما بعدها به نام‌های محرزی و محمره به خود گرفت.

تا سده چهارم قمری نیز آثاری از آن بر جای مانده بود. این شهر پیش از اسلام بارما نامیده می‌شد و به گفته ابوزید بلخی در زمان خلافت عمر تبدیل به بیان شده است. پس از ویرانی شهر بیان در نزدیک ویرانه‌های آن، یعنی جایی که با جدا شدن کانال عضدی در بهمن‌شیر، قسمت شمال‌شرقی آبادان پدید آمده و اکنون نیز به نام محرزی معروف است و جزو حومه خرمشهر محسوب می‌شود، شهر کوچکی به نام محرزه یا محرزی بنا شد که پس از شهر بیان، سالیان متمادی بندرگاه کشتی‌های بازرگانی و پایگاه داد و ستد و مبادله کالا بود .

خرمشهر

اولین نامی که برای این شهر در تاریخ ثبت شده، چاراکس (charax) است که مقارن فتح این شهر به دست چاراکس، سردار لشکر اسکندر، به نام وی نامگذاری شد.

در محلی که رود کارون به شط العرب می‌پیوندد، یعنی در نزدیکی خرمشهر کنونی، شهر کهن‌تری به نام بیان وجود داشته که از دیدگاه تاریخ‌نگاران، خرمشهر بازمانده شهر بیان و محرزه یا محرزی و آخرین مولود پیوستگاه کارون و شط العرب است. سرانجام عروس شهرهای خوزستان، خرمشهر، جایگزین آنجا شد. در سال ۱۳۱۴ شمسی فرهنگستان ایران نام این شهر را از محمره به خرمشهر تبدیل کرد .

خرمشهر اولین و بزرگ‌ترین بندر ایران و خاور میانه قبل از وقوع جنگ تحمیلی عراق علیه ایران بوده و هم اکنون دومین بندر حمل کانتینری بعد از بندر شهید رجائی با ۱۳ اسکله حمل و تخلیه بار است. این شهر به خاطر داشتن رونق اقتصادی عظیم ۲۵۰هزار نفر جمعیت داشته، ولی هم اکنون جمعیت آن با احتساب بخش‌ها و دهستان‌های تابعه به ۱۶۳ هزار نفر کاهش یافته است.

خرمشهر

اهمیت اقتصادی و موقعیت استراتژیکی این شهر و وجود ذخایر عظیم نفتی و داشتن دو رودخانه آب شیرین و دسترسی به خلیج فارس از طریق رودخانه اروندرود باعث شده این عروس جنوبی ایران همیشه مورد چشمداشت و حسادت دشمنان و استعمارگران قرار گیرد. قبل از وقوع جنگ مذکور، خرمشهر بزرگ‌ترین صادرکننده انواع خرما به جهان نیز بوده است.

خرمشهر در تاریخ ۱۰/۸/ ۱۳۵۹ به اشغال نیروهای بعثی عراق در آمد و به خاطر مقاومت ۴۰روزه و قهرمانانه مردم بی‌سلاح و بی‌دفاع این شهر در برابر ارتش مجهز عراق، خونین شهر نامگذاری شد. شهر در تاریخ ۳/۳/ ۱۳۶۱ در عملیاتی بی‌نظیر به نام بیت‌المقدس آزاد شد.

آزادسازی خرمشهر از لحاظ نظامی نقطه عطفی در تاریخ جنگ ایران و عراق شناخته می‌شود. در ایران از این عملیات و روز به‌عنوان نمادی از پیروزی، مقاومت و ایستادگی در برابر دشمن یاد می‌شود. شورای عالی انقلاب فرهنگی سوم خرداد را در تقویم رسمی ایران به‌عنوان روز مقاومت، ایثار و پیروزی نامگذاری کرده‌ است.

خرمشهر

مهم‌ترین آثار تاریخی خرمشهر

از مهم‌ترین آثار تاریخی این شهر می‌توان به کانال (شط) عضدی اشاره کرد که در عهد عضدالدوله دیلمی مابین سال ۳۲۴-۳۷۲ هجری قمری برای ارتباط رودخانه کارون به اروندرود و کوتاه کردن مسیر اهواز - بصره احداث شد. حفاری این کانال که ۴۶۰۰ متر طول و ۲۰۰ متر عرض دارد، ۴۷ سال طول کشید و شهر خرمشهر را به ۲ قسمت جنوبی و شمالی تقسیم می‌کند.

خرمشهر که چندین بار توسط جذر و مد آب (بالا آمدن آب رودخانه) تخریب شده، مجددا بنا شده است.

خرمشهر

از دیگر جنگ‌های مهمی که در این شهر رخ داده، می‌توان به جنگ سید موسی‌المبرقع علیه خلیفه عباسی در قرن۴ هجری؛ جنگ محدود سال ۱۲۴۲ و ۱۲۴۶ قمری بین ایران و عراق در زمان امپراتوری عثمانی و ولایت داوودپاشا در بغداد؛ اشغال کامل خرمشهر و آبادان توسط نیروهای عراقی در سال ۱۲۵۲ قمری در زمان امپراطوری عثمانی و سپس عودت مالکیت خرمشهر و آبادان به ایران طبق معاهده ارزروم و دفع خسارت جنگ به دولت ایران به مبلغ ۳۰۰۰۰۰ تومان آن زمان؛ اشغال توسط نیروهای انگلیسی در جنگ جهانی دوم و احداث راه اهن خرمشهر - تهران - باکو برای ارسال نیرو و شکست نیروهای آلمانی در روسیه اشاره کرد.

نام خرمشهر

خرمشهر

ایلامیان در محلی که کارون به خلیج فارس می‌ریزد، شهری به نام ناژیتو ساخته بودند. ناژیتو از دروازه‌ی کارون نگهداری می‌کرد. هخامنشیان در سرچشمه‌ی کارون شهری به نام آگینس بنا کردند تا از این آب‌های خروشان پاسداری کند.

در محل خرمشهر و آبادان کنونی در قدیم شهر خاراکس وجود داشته است. بعضی‌ از تاریخ‌نویسان می‌گویند خاراکس را رومیان فتح کردند و این نام را برایش انتخاب کردند. بعضی دیگر هم معتقدند خاراکس را اسکندر مقدونی برپا کرد، سپس بارما نام گرفت. این شهر پس از اسکندر مقدونی ویران شد.

مدتی بعد در این منطقه شهری به نام بیان به‌وجود آمد. نام بیان از نهر بیان گرفته شده و احتمالا عربی‌شده‌ی پارما است که در زبان خوزی معنی «مردان» می‌دهد. نهر یا کانال بیان، کارون را به اروندرود وصل می‌کرد. هنوز روستایی به نام بیان در این منطقه وجود دارد. آثار شهر بیان تا قرن چهارم هجری باقی مانده بود. نام بعدی این منطقه مهرزی یا محرزی بوده است.

خرمشهر قدیم

سپس برای مدتی نامی از خرمشهر در کتاب‌های تاریخی برده نشده، تا سال ۱۸۱۰ که نام این منطقه محمره ذکر شده است. نام محمره بر این منطقه باقی ماند، تا سال ۱۳۱۶ که به‌خاطر نخلستان‌های فراوان اطراف شهر، آن را خرمشهر نامیدند.

در طی جنگ تحمیلی و حمله‌ی عراق به خاک خرمشهر، به‌خاطر مقاومت قهرمانانه‌ی مردم بی‌سلاح شهر در مقابل نیروهای بعثی، خونین‌شهر نام گرفت.

تاریخ خرمشهر

خرمشهر قدیم

خرمشهر امروزی را می‌توان بازمانده‌ای از آبادی‌های دوره‌ی تمدن ایلام دانست. ایلامیان برای پاسداری از رودخانه‌ی کارون، شهری به نام ناژیتو در آنجا بنا کردند. با حمله‌ی آشوریان ناژیتو ویران می‌شود.

سپس هوخشتره، پادشاه نیرومند مادها، قدرت را در دست می‌گیرد. پس از مادها هخامنشیان روی کار می‌آیند و در آن دوره است که باز هم برای محافظت از ورودی رودخانه‌ی کارون، در این منطقه شهری به‌نام آگنیس می‌سازند. آگنیس را اسکندر نابود می‌کند. اما او با درک موقعیت تجاری و استراتژیک بسیار خوب این منطقه، شهر آلکساندریا را در حوالی خرمشهر کنونی برپا می‌کند.آلکساندریا شهری است که بعدتر کرخینیا، یا خاراکس، نامیده می‌شود. احتمالا نام کرخه از کرخینیا می‌آید.

خرمشهر قدیم

این منطقه تا دوره‌ی ساسانیان همچنان رونق داشت و ویه‌اردشیر نامیده می‌شد. احتمال دارد این ناحیه به دلیل نزدیکی به رودخانه همواره آباده بوده است.

در سال ۱۲۰۵ خورشیدی کوت المحمره شکوفایی اقتصادی پررنگی داشت. برخی ساکنان عرب، این منطقه را از تیره‌ی کعبی می‌دانند که شیخ جابر، شخصیت برجسته‌ی آن‌ها، از امیرکبیر لقب «خان» دریافت کرد.

خرمشهر قدیم

رونق این منطقه تا دوره‌ی قاجار ادامه پیدا می‌کند. در اواخر دوره‌ی قاجار محمره رقیب بندر بصره به‌شمار می‌رفت؛ چنان‌که به‌گفته‌ی یک مورخانگلیسی، در بصره ۶ کشتی پهلو می‌گرفت و در محمره ۲۵ کشتی اقیانوس‌پیما لنگر می‌انداخت. در این زمان شهر به‌صورت مستقل اداره می‌شد. از میانه‌ی سده‌ی سیزدهم خرمشهر به محمره جدید و محمره عتیق تقسیم شد.

در دهه‌ی چهل رونق خرمشهر بی‌سابقه بود. اسکله‌های بزرگی در اروندرود ساخته شد و کشتی‌های غول‌پیکر بازرگانی در این بندر پهلو می‌گرفتند.

خرمشهر به‌دلیل داشتن موقعیت استراتژیک، در طی تاریخ بارها مورد حمله قرار گرفت. در ۱۸۵۷ میلادی انگلیسی‌ها و در ۱۸۸۳ عثمانی‌ها به آن حمله کردند.

آزادی خرمشهر

در طی جنگ تحمیلی عراق در سال ۱۳۵۹ به خاک خرمشهر تجاوز کرد. خرمشهر ۵۷۸ روز در اشغال عراق بود تا این که در تاریخ سوم خرداد،‌ در طی عملیات بیت‌المقدس خرمشهر آزاد شد. از روز آزادسازی خرمشهر، به‌عنوان نماد مقاومت، ایستادگی و پیروزی در برابر دشمن یاد می‌شود.

کلیه حقوق این سایت متعلق به شرکت کیهان سیاحت پارسیان می باشد.
طراحی و اجرا توسطگروه ارج گستر